Thiết lập toà án hành chính góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam
20:35' 19/9/2009
Từ đầu năm 1992, thực hiện nhiệm vụ do Chính phủ giao, Thanh tra nhà nước đã phối hợp với Bộ Tư pháp và Toà án nhân dân tối cao, Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ và các cơ quan hữu quan soạn thảo “Đề án tổ chức Toà án hành chính ở Việt Nam”. Từ tháng 5 năm 1993, sau khi Thường trực Chính phủ cho ý kiến, Thanh tra nhà nước chủ trì, phối hợp với các cơ quan nói trên tiến hành nghiên cứu soạn thảo Luật tổ chức Toà án hành chính và Pháp lệnh về tố tụng hành chính.

Đây là một chủ trương, một vấn đề rất lớn gắn liền với công cuộc đổi mới, với cải cách  nền hành chính quốc gia, cải cách hệ thống tư pháp, nhằm xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam, đã được đưa vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Nhà nước ta.

Vì vậy, viện nghiên cứu đã được tiến hành thông qua việc khảo sát thực tiễn trong nước, tổng kết tình hình khiếu nại hành chính và việc giải quyết các khiếu nại hành chính những năm qua.

Việc nghiên cứu, soạn thảo dự án Luật tổ chức Toà án hành chính và Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính xuất phát từ những yêu cầu chủ yếu sau:

1. Xuất phát từ yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam, nhà nước của dân, do dân, vì dân, Nhà nước có kỷ cương, kỷ luật, có nền pháp chế cao và nền dân chủ mở rộng, Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật và theo pháp luật. Điều này có nghĩa là, Nhà nước đặt ra pháp luật thì chính cơ quan nhà nước và nhân viên nhà nước phải tuân theo pháp luật, các quyền và lợi ích cơ bản của công dân đã được pháp luật cong nhạn phải được coi trọng và bảo đảm thực hiện trên thực tế.

Do vậy, phải có một cơ chế kiểm soát hữu hiệu hoạt động của cơ quan nhà nước và nhân viên nhà nước trong quá trình quản lý, điều hành xã hội, khắc phục những biểu hiện cửa quyền, lạm quyền, lộng quyền hoặc trốn tránh thẩm quyền, vô trách nhiệm trước nhân dân, bảo vệ các quyền tự do dân chủ của nhân dân đã được pháp luật ghi nhận. Đó chính là cơ quan tài phán về hành chính  phán quyết tính hợp pháp hoặc bất hợp pháp của quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan nhà nước và nhân viên nhà nước, khi những quyết định và hành vi đó xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

2. Xuất phát từ tình hình khiếu nại hành chính và việc giải quyết các khiếu nại hành chính trong thời gian qua, qua khảo sát thực tiễn và qua việc kiểm điểm ba năm thực hiện Pháp lệnh khiếu nại, cố cáo của công dân, nhận thấy tình hình khiếu nại, tố cáo nói chung và khiếu nại nói riêng ngày một gia tăng, nhiều trường hợp đã trở thành những “điểm nóng”, những vấn đề chính trị - xã hội vô cùng phức tạp. Cơ quan Thanh tra và cơ quan quản lý các cấp, các ngành tuy đã hết sức cố gắng nhưng về cơ bản vẫn chưa giải quyết được.

Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân ban hành ngày 7/5/1991 thay thế cho Pháp lệnh năm 1981, tuy có những tiến bộ nhất định, nhưng thực tế 3 năm qua đã bộc lộ những hạn chế của nó. Đây mới chỉ là việc giải quyết theo cấp hành chính, theo lối “Bộ trưởng – Quan toà”, cơ quan hành chính vừa là người bị kiện, lại vừa là người phán quyết, chưa có một cơ quan xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, theo một trình tự tố tụng như một Toà án, bảo đảm việc xét xử khách quan, công bằng và dân chủ.

Do vậy, hiệu lực và hiệu quả giải quyết khiếu nại còn rất hạn chế, nhiều đơn thư bị đùn đẩy, dây dưa, tồn đọng lâu ngày, người khiếu nại bị oan ức kéo dài, cơ quan quản lý các cấp, các ngành mất rất nhiều thời gian mà sự việc vẫn không giải quyết được, ảnh hưởng không nhỏ đến lòng tin của công dân vào các cơ quan Đảng và Nhà nước.

Tình hình đó đặt ra một cách bức xúc, đòi hỏi phải có cơ quan tài phán hành chính để giải quyết các khiếu kiện hành chính của công dân, bảo đảm quyền tự do dân chủ của nhân dân. Đó là các Toà án hành chính.

3. Ngày nay, thực hiện công cuộc đổi mới, mở rộng quan hệ hợp tác với các nước, chúng ta có điều kiện nghiên cứu và học tập kinh nghiệm của nước ngoài trong việc xây dựng nền tài phán hành chính. Điều đó cho phép chúng ta tiến hành nhanh hơn trong việc nghiên cứu xây dựng Toà án hành chính ở Việt Nam phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và đặc điểm nền hành chính Việt Nam.

Tóm lại, sự ra đời và hoạt động của Toà án hành chính là yếu tố không thể thiếu của một Nhà nước pháp quyền và dân chủ. Tuy nhiên, cần phải quan niệm Toà án hành chính được thành lập là một bước phát triển cao hơn, một sự phát triển về chất việc giải quyết khiếu nại từ trước đến nay do các cơ quan hành chính và Thanh tra nhà nước các cấp, các ngành đảm nhận. Toà án hành chính được thành lập không phủ nhận quyền hạn cũng như trách nhiệm của cơ quan hành chính trong việc giải quyết các khiếu nại hành chính của công dân, mà ngược lại như Nghị quyết số 38/CP mới đây của Chính phủ về cải cách thủ tục hành chính đã nhấn mạnh, thủ trưởng các ngành, các cấp cần nâng cao trách nhiệm trong việc giải quyết các khiếu nại do công dân gửi đến, đồng thời mở ra khả năng công dân có thể kiện ra trước Toà án nếu cơ quan hành chính không giải quyết thoả đáng lam thiệt hại đến quyền và lợi ích của họ. Từ một quan niệm đúng đắn về sự ra đời và hoạt động của Toà án hành chính, cùng với việc nghiên cứu đặc điểm của nền hành chính quốc gia và truyền thống pháp lý của nước ta, chúng ta cần có những bước đi thích hợp khi nghiên cứu và định ra mô hình tổ chức, vấn đề thẩm quyền xét xử, tố tụng hành chính sao cho thích hợp để Toà án hành chính hoạt động có hiệu quả trên thực tế. Cùng với sự phát triển của nền hành chính quốc gia, của việc cải cách tư pháp và qua thực tiễn hoạt động chúng ta sẽ tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện dần hệ thống ccs Toà án hành chính có đầy đủ quyền hạn, quyền lực giải quyết tốt nhất các khiếu kiện hành chính của công dân, bảo vệ quyền và lợi ích của công dân khỏi bị xâm phạm từ phía cơ quan nhà nước. Đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả của quản lý nhà nước.

Xuất phát từ những yêu cầu và căn cứ nêu trên, việc nghiên cứu và soạn thảo Luật tổ chức Toà án hành chính và Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính đã được tiến hành khẩn trương và nghiêm túc, đã thu hút sự tham gia của đông đảo các nhà khoa học, nhất là khoa học pháp lý, các Bộ, ngành và các địa phương.

Hiện nay, cac bộ ngành và tỉnh thành đang sôi nổi thảo luận góp ý kiến vào hai bản dự thảo, đã có nhiều ý kiến rất quí báu đóng góp cho Ban soạn thoả luật để tu chỉnh trình Chính phủ trong thời gian tới.

Việc nghiên cứu để thiết lập Toà án hành chính ở Việt Nam đã trở thành yêu cầu bức thiết. Sự ra đời của Toà án hanhf chính ở Việt Nam sẽ làm cho việc giải quyết khiếu nại hành chính của công dân có hiệu quả hơn, đảm bảo quyền tự do dân chủ của nhân dân, thiết lập trật tự, kỷ cương trong hoạt động của bộ  máy nhà nước, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam./.

Nguyễn Văn Báu - Phó Tổng Thanh tra nhà nước
Thường trực Ban dự thảo Luật tổ chức Toà án hành chính
Nguồn: 
www.giri.ac.vn

Các tin tiếp
Các tin trước
TIÊU ĐIỂM
Xem nhiều nhất