Bàn về giám định tư pháp trong tố tụng hình sự đối với các tội xâm phạm sở hữu
0:39' 18/6/2006

Bộ luật Hình sự năm 1999 (BLHS) đã quy định tại chương XIV về các tội xâm phạm sở hữu bao gồm 13 Điều (từ Điều 133 đến Điều 145). So với BLHS 1988, thì BLHS 1999 đã quy định cụ thể và đầy đủ về định lượng tài sản bị xâm phạm để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm. Tại chương XIV, có 9 Điều (từ Điều 137 đến Điều 145) quy định cụ thể giá trị tài sản bị xâm phạm là tình tiết định tội, còn 4 Điều (từ Điều 133 đến Điều 136) thì giá trị tài sản bị xâm hại chỉ có tính chất định khung hình phạt. Do đó, xác định chính xác giá trị tài sản bị xâm phạm là một vấn đề rất quan trọng trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự, đối với các tội xâm phạm sở hữu.



Để có căn cứ xác định giá trị tài sản bị xâm phạm, các cơ quan tiến hành tố tụng thường căn cứ vào biên bản giám định tư pháp của cơ quan chuyên môn để xác định giá trị tài sản làm cơ sở xác định một hành vi có bị xử lý về mặt hình sự, hay chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, hoặc mức độ nguy hiểm của hành vi đó. Vậy cần phải xem xét các văn bản liên quan đến giám định tư pháp bao gồm: Bộ luật tố tụng Hình sự năm 2000 đã quy định tại Điều 44 về Người giám định và các Điều từ 130 đến 134 về trình tự và thủ tục giám định. Ngoài ra, Nghị định 117/HĐBT ngày 21/7/1988 quy định về Giám định tư pháp và Thông tư  số 78 - TT/QĐ ngày 26/1/1989 hướng dẫn thực hiện Nghị định 117/HĐBT đã quy định cụ thể về công tác, tổ chức giám định tư pháp và giám định viên tư pháp.

Tuy nhiên, trong thực tế một số cơ quan tiến hành tố tụng đã áp dụng chưa đúng những quy định của pháp luật về giám định tư pháp, nhất là việc định giá các tài sản bị xâm hại để làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự còn nhiều tuỳ tiện và nhiều trường hợp không trưng cầu giám định, chỉ căn cứ vào lời khai giá trị tài sản bị chiếm đoạt, bị thiệt hại của người bị hại và lời nhận tội của bị cáo. Nhiều trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu giám định chưa theo đúng quy định tại các văn bản pháp luật nói trên.

Chúng tôi xin dẫn chứng nội dung một vụ án đang được kiến nghị giám đốc thẩm:

Ngày 07/11/2002, Lương Văn T trộm cắp một chiếc xe đạp, tại trường học và bị bắt quả tang. Cơ quan điều tra công an huyện TL, Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án và bị can đối với T về tội trộm cắp tài sản theo Điều 138 BLHS.

Ban đầu, Cơ quan điều tra Công an huyện TL tiến hành xác định trị giá chiếc xe đạp, tang vật của vụ án với ông Nguyễn Văn K - Chủ hiệu cầm đồ cùng với sự có mặt của bị hại Lê Anh D, đã xác định chiếc xe đạp này có giá trị từ 200.000đ đến 250.000đ và được bị hại đồng ý với mức giá trên. Để khách quan hơn, cơ quan điều tra Công an huyện TL đã tiến hành xác minh trị giá chiếc xe tang vật với ông Nguyễn Đăng H - Chủ hiệu cầm đồ, lần này ông H đã xác định trị giá chiếc xe này có giá trị từ 300.000đ đến 350.000đ.

Không bằng lòng với việc xác định trị giá chiếc xe tang vật vụ án của hai chủ hiệu cầm đồ nói trên, cơ quan điều tra Công an huyện TL đã ra quyết định trưng cầu giám định ngày 20/01/2003, với nội dung: Trưng cầu Phòng tài chính vật giá huyện TL để tiến hành định giá tài sản.

Việc ra quyết định này của Cơ quan điều tra Công an huyện TL đã vi phạm Điều 4 Nghị định số 117/HĐBT ngày 21/7/1988, vì đã trưng cầu giám định Phòng vật giá tài chính huyện TL, là cơ quan cấp huyện không có thẩm quyền giám định tư pháp và không có giám định viên tư pháp theo quy định pháp luật.

Điều 4 Nghị định 117/HĐBT quy định: "Chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương ra quyết định bổ nhiệm giám định viên và giám định viên trưởng cấp tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương; thuộc từng ngành ở địa phương mình theo đề nghị của thủ trưởng ngành chuyên môn và giám đốc Sở Tư pháp."

Điều 2 của Nghị định này quy định: "Giám định tư pháp do giám định viên, hoặc tập thể giám định viên tiến hành theo nội dung được ghi trong quyết định trưng cầu giám định." Như vậy, Phòng vật giá tài chính huyện TL không phải là cơ quan giám định tư pháp theo quy định của pháp luật. Vì vậy, Phòng vật giá tài chính huyện TL cũng không có giám định viên để giám định về trị giá chiếc xe đạp tang vật của vụ án.

Đồng thời, Cơ quan điều tra Công an huyện TL trưng cầu giám định không đúng cơ quan có thẩm quyền về giám định tư pháp đã vi phạm Mục II, điểm 1, khoản b Thông tư  số 78-TT/QĐ ngày 26/1/1989 của Bộ Tư pháp hướng dẫn Nghị định 117/HĐBT: "Tổ chức giám định tư pháp được thành lập ở cấp Trung ương và cấp tỉnh:

b. ở cấp tỉnh (tỉnh, thành phố, đặc khu trực thuộc Trung ương) thành lập tổ chức giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần, giám định kế toán tài chính và các tổ chức giám định tư pháp chuyên ngành khác."

Do áp dụng các quy định về định giá tài sản, thi hành án theo Thông tư số 05-89/TTLN ngày 06/12/1989 của TATC, BTC, UBVGNN về Hội đồng định giá, Phòng vật giá tài chính huyện và Viện kiểm sát huyện TL (không có mặt đại diện TAND huyện) đã cùng nhau họp và lập "Biên bản về việc định giá xe đạp" vào ngày 22/01/2003 tại Công an huyện TL và định giá chiếc xe đạp tang vật có trị giá là: 600.000đ. Trong khi đó, chiếc xe đạp tang vật là một chiếc xe đạp liên doanh hiệu KaSaMi. Nếu chiếc xe này còn mới nguyên, theo giá thị trường có giá bán: 560.000đ đã bao gồm thuế VAT 10% (Tại Báo giá ngày 13/08/02 của Cty xe đạp xe máy Thống nhất,  nơi sản xuất và bán ra thị trường loại xe đạp trên). Ngoài ra, chiếc xe đạp tang vật đã được bị hại Lê Văn D sử dụng liên tục hơn một năm (Biên bản lấy lời khai ngày 28/01/2003). Vì vậy, chiếc xe đạp tang vật này chỉ còn tối đa 70% giá trị ban đầu, do đó không thể có giá trị là: 600.000đ, trong khi giá trị của chiếc xe đạp xác định theo gia thị trường thấp hơn nhiều.

Việc các cơ quan chức năng của huyện TL cùng nhau họp và ra kết luận tại biên bản ngày 22/01/2003 về định giá chiếc xe đạp tang vật không những trái với Quyết định trưng cầu giám định ngày 20/01/2003 của Cơ quan điều tra Công an huyện TL, mà còn trái các quy định pháp luật về giám định tư pháp. Vì vậy, biên bản định giá này không có giá trị pháp lý để làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với bị cáo Lương Văn T.

Ngoài ra, biên bản định giá này còn vi phạm quy định tại Khoản 2 Điều 6 Nghị định số117/HĐBT về: "Nhiệm vụ của giám định viên": "Kết luận giám định bằng văn bản và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận đó".

Như vậy, việc Cơ quan điều tra Công an huyện TL ra quyết định trưng cầu giám định đối với Phòng vật giá tài chính và việc Cơ quan Công an, Viện kiểm sát và Phòng tài chính vật giá huyện TL cùng nhau họp, lập ra biên bản định giá chiếc xe đạp tang vật là vi phạm các quy định của pháp luật về giám định tư pháp. Cụ thể, các hành vi đó đã vi phạm Điều 2, Điều 4, khoản 2 Điều 6 Nghị định 117/HĐBT ngày 21/7/1988 về Giám định tư pháp và Mục II, điểm 1, khoản b của Thông tư số 78-TT/QĐ ngày26/1/1989 của Bộ Tư pháp hướng dẫn Nghị định 117/HĐBT. Do đó, việc định giá chiếc xe tang vật vụ án này là không đúng căn cứ pháp luật hình sự và không thể trở thành chứng cứ pháp lý để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với bị cáo Lương Văn T về tội trộm cắp tài sản.

Tại phiên toà xét xử phúc thẩm đối với bị cáo T, trong phần tranh luận, khi Luật sư bào chữa cho bị cáo T đề nghị đại diện VKS đưa ra quy định pháp luật cụ thể về giám định tư pháp để chứng minh việc định giá chiếc xe đạp tang vật như trên là đúng pháp luật, thì nhận được câu trả lời: Từ trước đến bây giờ vẫn tiến hành như thế có sao đâu!??

Như vậy, trong một thời gian dài các cơ quan tiến hành tố tụng đã xem nhẹ việc định giá tài sản bị xâm hại để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các đối tượng vi phạm pháp luật, vì vậy đã để xảy ra nhiều vụ án chưa đúng người đúng tội. Để chấm dứt tình trạng này, đề nghị các cơ quan tiến hành tố tụng, nhất là Toà án nhân dân Tối cao xem xét lại trình tự thủ tục về định giá tài sản  đúng theo quy định tư pháp, ra Thông tư liên nghành hướng dẫn cụ thể về trình tự thủ tục đối với các vấn đề nêu trên, và ra quyết định kháng nghị giám đốc thẩm bản án nêu trên để huỷ án sơ thẩm và phúc thẩm để điều tra và giám định lại giá trị chiếc xe đạp theo đúng quy định về giám định tư pháp.

LS. Nguyễn Văn Chiến
Nguồn: Đoàn LS TP HN

Ý KIẾN BẠN ĐỌC VỀ BÀI VIẾT NÀY

Họ và tên : *  
Địa chỉ :  
Email : *  
Ý kiến của bạn : *

Mã bảo vệ :

 

Các tin tiếp
TIÊU ĐIỂM
Xem nhiều nhất