Thỏa thuận cổ đông: Một nội dung mới cho pháp luật doanh nghiệp Việt Nam
10:57' 30/11/2009


1. Thỏa thuận cổ đông là gì?

Tình huống thứ nhất: Vì giá cổ phiếu của doanh nghiệp liên tục đi xuống nên các thành viên hội đồng quản trị (HĐQT) của một công ty niêm yết (Công ty A) thỏa thuận với nhau rằng, để hạn chế tình trạng xả hàng khiến giá cổ phiếu càng xuống thấp, họ sẽ cùng nhau không bán số cổ phiếu mà mình nắm giữ trong thời hạn, ví dụ, 06 tháng.

Tình huống thứ hai: Một nhà đầu tư X (có thể là nhà đầu tư trong nước hoặc nước ngoài) dự định đầu tư vào một công ty cổ phần (Công ty B) dưới hình thức mua cổ phần của Công ty B (và có thể của cả một số cổ đông hiện hữu của Công ty B). Để tránh tình trạng các cổ đông khác tháo chạy khỏi doanh nghiệp, một trong những điều kiện mà nhà đầu tư X đặt ra với Công ty B là nhà đầu tư và toàn bộ cổ đông hiện hữu của Công ty B sẽ giao kết một thỏa thuận trong đó quy định rằng, nếu một cổ đông muốn bán toàn bộ hoặc một phần số cổ phần mà cổ đông này sở hữu trong Công ty B cho một bên thứ ba nào khác thì cổ đông này phải chào bán số cổ phần dự định bán cho nhà đầu tư X trước.

Tình huống thứ ba: Một nhà đầu tư Y (thường là nhà đầu tư nước ngoài) dự định đầu tư vào một doanh nghiệp (Công ty C) dưới hình thức mua cổ phần của doanh nghiệp này (nếu Công ty C là công ty cổ phần) hoặc phần vốn góp của một thành viên của doanh nghiệp (nếu Công ty C là công ty trách nhiệm hữu hạn). Để tránh tình trạng tiền vốn của mình bỏ vào doanh nghiệp có thể thất thoát dưới hình thức này hoặc hình thức khác, nhà đầu tư đặt điều kiện cho việc mua cổ phần (hoặc phần vốn góp) của mình là nhà đầu tư và toàn bộ các cổ đông (thành viên) khác cùng Công ty C giao kết một thỏa thuận trong đó quy định rằng, một số vấn đề nhất định (như ví dụ dưới đây) trước khi được đem ra thảo luận và biểu quyết tại HĐQT hoặc đại hội đồng cổ đông (hoặc hội đồng thành viên) của công ty thì phải có sự chấp thuận trước của nhà đầu tư Y. Nói cách khác chỉ khi nhà đầu tư cho phép thì những vấn đề đó mới được đem ra thảo luận và biểu quyết tại đại hội đồng cổ đông hoặc HĐQT. Những vấn đề này có thể bao gồm:

(a) Việc sửa đổi điều lệ hoặc tăng vốn điều lệ của doanh nghiệp;

(b) Việc sử dụng vốn huy động từ khoản tiền đầu tư của nhà đầu tư Y;

(c) Việc bán hoặc các hoạt động liên quan đến việc bán tài sản hoặc nhóm tài sản của doanh nghiệp có giá giao dịch bằng hoặc cao hơn, ví dụ 20% giá trị tổng tài sản của doanh nghiệp tính theo báo cáo tài chính năm trước, hoặc doanh nghiệp giao kết hợp đồng mà có giá trị bằng hoặc lớn hơn 20% giá trị tổng tài sản của mình;

(d) Việc doanh nghiệp mua cổ phần hoặc chứng khoán của doanh nghiệp khác;

(e) Việc thay đổi số lượng cổ phần phát hành, hoặc phát hành thêm cổ phần, hoặc phát hành loại cổ phần mới, hoặc thay đổi các quyền của bất kỳ loại cổ phần nào của doanh nghiệp (nếu Công ty C là công ty cổ phần);

(f) Việc thanh toán cổ tức (phân chia lợi nhuận);

(g) Việc thưởng cho nhân viên hoặc người quản lý của doanh nghiệp bằng tiền mặt hoặc cổ phiếu mà lớn hơn, ví dụ, 10% tổng mức lương cơ bản hàng năm cho nhân viên;

(h) Doanh nghiệp thực hiện giao dịch ngoài công việc kinh doanh thông thường;

(i) Thay đổi công ty kiểm toán của doanh nghiệp.

Về cơ bản, quan hệ giữa các cổ đông (thành viên) với nhau và giữa cổ đông với công ty được điều chỉnh bởi các văn kiện hay tài liệu công ty như điều lệ, hợp đồng liên doanh v.v... Tuy nhiên, trong trường hợp một công ty có số cổ đông (thành viên) tương đối nhỏ (1)  thì ngoài các văn kiện công ty kể trên, các cổ đông hay thành viên công ty có thể tự xây dựng cho mình những thỏa thuận riêng với nhau và tồn tại song song với các văn kiện công ty. Các thỏa thuận này có thể bổ sung vào các điều khoản của văn kiện công ty hoặc thậm chí quy định khác đi (trái với) văn kiện công ty và khác (trái) với các quy định của pháp luật doanh nghiệp. Ba tình huống liệt kê trên đây là các thỏa thuận loại này và được gọi chung là thỏa thuận cổ đông - đối với công ty cổ phần - hoặc thỏa thuận thành viên - đối với công ty trách nhiệm hữu hạn (sau đây được gọi chung là thỏa thuận cổ đông). Trên thực tế thì nội dung của các thỏa thuận cổ đông không chỉ bao gồm 03 thỏa thuận trên mà nó đa dạng hơn nhiều (2).

Việc các bên xây dựng thỏa thuận cổ đông vì nó có những ích lợi cơ bản sau (3):

a) Văn kiện công ty thông thường phải công khai, công chúng có quyền tham khảo văn kiện như điều lệ của một công ty. Trong khi đó, thỏa thuận cổ đông mang tính chất là thỏa thuận riêng nên được giữ kín, không phải công khai.

b) Văn kiện công ty thường không bảo vệ tối đa quyền lợi của cổ đông thiểu số nên thỏa thuận cổ đông được lựa chọn làm giải pháp cho vấn đề này (4).

c) Thỏa thuận cổ đông có tính thay đổi thường xuyên hơn văn kiện công ty nên để tránh việc xáo trộn trong văn kiện công ty, cổ đông thường xây dựng cho mình thỏa thuận cổ đông chứ không quy định hẳn vào điều lệ (5).

2. Thỏa thuận cổ đông nhìn từ pháp luật doanh nghiệp của Việt Nam

Trở lại với 03 tình huống nêu trên, giả sử rằng:

Với tình huống thứ nhất: sau 03 tháng, vì cần tiền cho tiêu dùng gia đình, một thành viên HĐQT dự định sẽ bán cổ phiếu và cho rằng, thỏa thuận không bán trong thời hạn 06 tháng giữa các thành viên HĐQT là trái pháp luật vì theo điểm d, khoản 1 Điều 77 và khoản 5 Điều 87 Luật Doanh nghiệp năm 2005 cho phép cổ đông được quyền tự do bán cổ phần của mình (6). Sau khi yêu cầu thành viên đó thực hiện cam kết không bán nhưng không được, một thành viên HĐQT khởi kiện ra tòa án có thẩm quyền của Việt Nam, yêu cầu tòa án buộc thành viên muốn bán cổ phần phải thực hiện cam kết.

Với tình huống thứ hai: một cổ đông muốn bán trực tiếp cổ phần của mình cho bên thứ ba và không muốn phải chào bán cho nhà đầu tư X. Cổ đông này cho rằng thỏa thuận phải chào bán cho nhà đầu tư X trước là trái với quy định tại điểm d, khoản 1 Điều 77 và khoản 5 Điều 87 Luật Doanh nghiệp năm 2005 bởi vì các quy định này cho phép các cổ đông được tự do bán cổ phần của mình cho bên thứ ba mà không cần phải chào bán cho bất kỳ người nào trước. Việc chào bán trước cho nhà đầu tư chỉ áp dụng trong trường hợp Công ty B là công ty trách nhiệm hữu hạn mà thôi (7). Nhà đầu tư X khởi kiện ra tòa án, yêu cầu tòa án buộc cổ đông bán cổ phần thực hiện cam kết của mình (chào bán cho nhà đầu tư trước).

Với tình huống thứ ba: sau một thời hạn thực hiện thỏa thuận, Công ty C và các cổ đông nhận thấy việc thực hiện thỏa thuận thật bất tiện và ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh thông thường của công ty nên yêu cầu nhà đầu tư Y chấm dứt thỏa thuận vì thỏa thuận đã vi phạm một số điều khoản của Luật Doanh nghiệp năm 2005 (8). Nhà đầu tư Y không đồng ý và khởi kiện ra tòa án có thẩm quyền, yêu cầu các cổ đông và công ty thực hiện đúng cam kết của mình tại thỏa thuận cổ đông.

Với 03 giả định có thể xảy ra như trên, phán quyết của Tòa án Việt Nam sẽ như thế nào? Tòa án có vô hiệu thỏa thuận cổ đông hay không (do trái với một số quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2005) hay sẽ thừa nhận nó có hiệu lực?

3. Giải pháp

Rõ ràng, pháp luật về doanh nghiệp của Việt Nam chưa sẵn sàng cho những tình huống thế này. Không có điều luật nào của Luật Doanh nghiệp và các văn bản dưới luật điều chỉnh vấn đề khi có sự khác biệt giữa thỏa thuận cổ đông và điều lệ /Luật Doanh nghiệp thì cái nào sẽ chi phối. Trên thực tế, cũng chưa thấy có phán quyết nào của tòa án đối với các vụ việc loại này. Vì vậy, câu trả lời cho câu hỏi về tính hợp pháp và có thể thi hành của thỏa thuận cổ đông tại Việt Nam là chưa có. Nói cách khác, nếu một trong các loại tranh chấp nêu trên được đem ra phân xử trước tòa án, không ai có thể biết phán quyết của tòa sẽ bảo vệ thỏa thuận cổ đông hay điều lệ /quy định của Luật Doanh nghiệp Việt Nam (9).

Trên thế giới, một điều chắc chắn là, không có đáp án chung cho câu hỏi về tính hiệu lực và có thể thi hành của thỏa thuận cổ đông khi nó trái với điều lệ hoặc pháp luật về doanh nghiệp. Nói cách khác, đây là vấn đề khó khăn khi các nhà lập pháp và tòa án mỗi nước phải quyết định xem pháp luật hợp đồng /luật dân sự (điều chỉnh thỏa thuận cổ đông) và pháp luật công ty (quy định về quyền hạn của công ty, các cổ đông, cơ quan quyền lực khác của công ty), cái nào sẽ chi phối /phủ quyết cái nào. Thỏa thuận cổ đông vốn được điều chỉnh bởi luật hợp đồng có thể có hiệu lực cao hơn các quy định của pháp luật công ty hay không?

Tại Nga, tòa án nước này đã từng ra phán quyết rằng, thỏa thuận cổ đông về hạn chế chuyển nhượng cổ phần hay cấm cạnh tranh phải tuân thủ luật doanh nghiệp và điều lệ công ty (và vì vậy thỏa thuận cổ đông bị vô hiệu)(10). Tuy nhiên, bằng việc ban hành Luật số 312-FZ về Sửa đổi, bổ sung Phần một Bộ luật Dân sự và một số đạo luật khác của Liên bang Nga có hiệu lực kể từ ngày 01/07/2009, thì dường như các nhà làm luật đã thừa nhận /chấp nhận các thỏa thuận này bằng quy định cho phép các cổ đông /thành viên được thỏa thuận với nhau về việc thực thi các quyền cổ đông của mình mà trong đó có quyền thỏa thuận hạn chế việc chuyển nhượng cổ phần (11). Tại ấn Độ, thỏa thuận về hạn chế chuyển nhượng cổ phần như tại Tình huống thứ hai sẽ không được thừa nhận (bị vô hiệu) tại nước này nếu công ty có cổ phần chào bán (Công ty B) là công ty đại chúng hoặc là công ty con của công ty đại chúng (12). Đối với công ty không phải đại chúng (hoặc công ty con của công ty này) thì thỏa thuận cổ đông có hiệu lực. Hoặc như tại Anh quốc, nếu cổ đông và công ty thỏa thuận với một cổ đông khác (ví dụ là ngân hàng) trong thỏa thuận cổ đông rằng để phòng ngừa khả năng thất thoát của khoản vay, công ty sẽ không sửa đổi điều lệ trong suốt thời gian còn nợ ngân hàng (giống như thỏa thuận (a) tại Tình huống thứ ba) thì thỏa thuận cổ đông này được thừa nhận là có hiệu lực nhưng lại không thể thi hành. Có nghĩa là nếu các bên vẫn thi hành thỏa thuận này thì thỏa thuận vẫn được thừa nhận là có hiệu lực, nhưng nếu các cổ đông khác yêu cầu sửa đổi điều lệ, ngân hàng không đồng ý và khởi kiện, yêu cầu tòa án buộc các bên thực hiện cam kết theo thỏa thuận cổ đông, thì tòa án sẽ không tuyên thỏa thuận này là vô hiệu mà tuyên thỏa thuận không thể thi hành (13). Tức là ngân hàng không thể yêu cầu tòa án buộc các cổ đông phải thi hành đúng cam kết không sửa đổi điều lệ (như là hậu quả của một thỏa thuận có hiệu lực) nhưng ngân hàng có quyền yêu cầu các cổ đông và công ty bồi thường thiệt hại cho hành vi vi phạm cam kết của mình (14). Ngoài ra, cũng tại Anh quốc, với thỏa thuận cổ đông về biểu quyết theo quyết định của một cổ đông, ví dụ, thỏa thuận rằng cổ đông A và B sẽ từ bỏ quyền quyết định khi biểu quyết của mình mà biểu quyết đúng như những gì cổ đông C sẽ quyết định trong một số vấn đề được thỏa thuận, thì lại được tòa án Anh chấp nhận là có hiệu lực và có thể thi hành (15) .

Như vậy, chúng ta có thể thấy tính phức tạp của vấn đề thông qua cách tiếp cận khác nhau của các quốc gia và cách tiếp cận của một quốc gia trong từng vấn đề của thỏa thuận cổ đông. Vậy, giải pháp nào dành cho Việt Nam?

Theo chúng tôi,  các nhà làm luật cần chú ý mấy vấn đề sau:

Thứ nhất, việc đưa ra phán quyết rằng một thỏa thuận cổ đông là hợp pháp hay không hợp pháp phải xét đến ít nhất 02 yếu tố: (i) bản chất của quy định pháp luật bị thỏa thuận cổ đông vi phạm: quy định này được xây dựng nhằm mục đích gì và bảo vệ ai, có bảo vệ lợi ích công cộng hay không;(16) (ii) tranh chấp về thỏa thuận cổ đông chỉ xảy ra trong phạm vi nội bộ cổ đông hay đã liên quan đến cả bên thứ ba ngay tình. Về cơ bản, nguyên tắc giải quyết của tòa án là thừa nhận thỏa thuận cổ đông trừ trường hợp thỏa thuận cổ đông trái với trật tự công cộng hoặc gây thiệt hại cho bên thứ ba ngay tình. Trong từng vụ việc, tòa án sẽ quyết định thế nào là lợi ích hay trật tự công cộng và thế nào là bên thứ ba ngay tình. Ví dụ như thỏa thuận rằng chỉ có một hoặc một số cổ đông sẽ chịu trách nhiệm cho các hành vi của công ty (và vì vậy các cổ đông khác sẽ không chịu trách nhiệm) là vi phạm trật tự công cộng. Bởi vì để bảo vệ lợi ích công cộng, bản chất của công ty trách nhiệm hữu hạn /công ty cổ phần là toàn bộ các cổ đông /thành viên chịu trách nhiệm (hữu hạn trong phạm vi phần vốn góp cam kết của mình) đối với các hành vi của công ty. Hoặc nếu trong Trường hợp thứ nhất, cổ đông muốn bán cổ phần đã bán cho một bên thứ ba và bên này không biết về sự tồn tại của thỏa thuận không bán trong thời hạn 06 tháng nói trên thì tòa án không thể vô hiệu hợp đồng bán, vì nó sẽ trái với nguyên tắc bảo vệ bên ngay tình và bảo vệ tính ổn định của giao dịch. Lý do tòa án thừa nhận thỏa thuận cổ đông (trừ 02 ngoại lệ nói trên) dựa trên lý giải rằng: (i) có sự phân tách giữa luật dân sự (điều chỉnh thỏa thuận cổ đông) và luật doanh nghiệp (điều chỉnh quyền và nghĩa vụ của cổ đông, các cơ quan quyền lực của công ty), không đương nhiên pháp luật doanh nghiệp có thể phủ quyết pháp luật dân sự; (ii) pháp luật doanh nghiệp có thể đã trao cho các cổ đông, các cơ quan quyền lực của doanh nghiệp (chứ không phải để bảo vệ lợi ích công cộng) các quyền nhất định nhưng họ đã tự nguyện từ bỏ nó thông qua thỏa thuận cổ đông; (iii) các cổ đông đã tham gia thỏa thuận này tự nguyện, không có tỳ ố về mặt ý chí (vì vậy, nếu một bên sau này đề nghị vô hiệu thỏa thuận mà mình đã giao kết thì pháp luật vô hình chung đã bảo vệ bên không ngay tình (mala fide)); (iv) cần bảo vệ bên thứ ba ngay tình và tính ổn định của giao dịch vì đây là những nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự nhằm duy trì tính ổn định của xã hội và tính có thể dự đoán của pháp luật.

Thứ hai, trở lại với các thỏa thuận cổ đông nêu tại 03 tình huống trên mà được xem là có thể vi phạm các quy định tại, ví dụ, điểm d, khoản 1 Điều 77, khoản 5 Điều 87, Điều 96 và Điều 108 của Luật Doanh nghiệp năm 2005, tòa án Việt Nam sẽ phải xét xem các quy định này mang bản chất gì? Nó là quy phạm mang tính định nghĩa (17) hay quy phạm được đặt ra để bảo vệ lợi ích công cộng hay bên thứ ba ngay tình? Chúng ta thấy, dường như các quy định này được đặt ra không nhằm bảo vệ lợi ích công cộng (vì nếu có thì lợi ích công cộng ở đâu) và bên thứ ba ngay tình. Nói cách khác, các quy định này mang bản chất hướng dẫn các bên về bản chất của công ty cổ phần hay giúp các bên khi họ xây dựng điều lệ công ty (quy định về thẩm quyền của các cơ quan trong công ty). Vì vậy, khi không có lợi ích được bảo vệ, thỏa thuận cổ đông cần được pháp luật (tòa án) thừa nhận tính có hiệu lực trên nguyên tắc cơ bản của pháp luật hợp đồng.

Thứ ba, một điều của Đạo luật công ty (Business Corporation Act) của tiểu bang Michigan năm 1972 rất đáng để cho các nhà lập pháp Việt Nam tham khảo khi tiến hành dự thảo quy định điều chỉnh thỏa thuận cổ đông /thỏa thuận thành viên. Điều 488 Thỏa thuận cổ đông của đạo luật này quy định rằng (18):

 “1. Thỏa thuận giữa các cổ đông/thành viên của một công ty mà tuân thủ các điều kiện nêu tại Điều này (Điều 488) sẽ có hiệu lực và có giá trị thi hành giữa các cổ đông /thành viên và với công ty mặc dù thỏa thuận này trái với các quy định của Đạo luật này (Đạo luật Công ty bang Michigan) theo một hoặc các cách dưới đây:

(a) Nó (thỏa thuận cổ đông) xóa bỏ hoặc hạn chế thẩm quyền (19) của HĐQT.

(b) Nó quy định việc ủy quyền và phân bổ lợi tức theo hoặc không theo tỷ lệ sở hữu của cổ đông và phù hợp với những hạn chế của Điều 345 và 855 về bảo vệ quyền của chủ nợ.

(c) Nó quyết định ai sẽ là thành viên HĐQT /hội đồng thành viên hoặc chức danh giám đốc của công ty, nhiệm kỳ của những người này và cách thức biểu quyết.

(d) Nó quy định việc tiến hành hoặc phân chia quyền biểu quyết của cổ đông /thành viên hoặc thành viên HĐQT.

(e) Nó quy định về điều kiện chuyển nhượng hoặc sử dụng tài sản hoặc cung cấp dịch vụ giữa công ty với bất kỳ cổ đông, thành viên HĐQT, quan chức hoặc nhân viên của công ty hoặc giữa những người này với nhau về vấn đề trên.

(f) Nó chuyển giao cho 01 hoặc nhiều cổ đông hoặc người khác một phần hoặc toàn bộ các quyền hạn của công ty (20) hoặc quyền quản lý công ty, bao gồm cả quyền quyết định khi có bế tắc về một vấn đề giữa các cổ đông hoặc thành viên HĐQT.

(g) Nó quy định về thủ tục giải thể công ty theo đề nghị của 01 hoặc các cổ đông khi có một sự kiện nhất định xảy ra.

(h) Nó quy định khác (với điều lệ và Luật này) về việc thực thi quyền hạn công ty hoặc việc quản lý hoặc điều hành công ty hoặc quan hệ giữa các cổ đông, thành viên HĐQT và công ty hoặc giữa các cổ đông hoặc giữa các thành viên HĐQT với điều kiện việc quy định này không trái với trật tự công cộng.

2. Thỏa thuận cổ đông theo Điều này phải thỏa mãn yêu cầu:

(a) Được ghi vào điều lệ công ty hoặc văn kiện khác của công ty và được chấp thuận bởi toàn bộ cổ đông của công ty tại thời điểm lập thỏa thuận cổ đông hoặc được lập thành văn bản và ký bởi toàn bộ cổ đông của công ty tại thời điểm lập thỏa thuận cổ đông và công ty phải được biết về thỏa thuận này.

(b) Chỉ có thể sửa đổi bởi toàn bộ cổ đông tại thời điểm sửa đổi, trừ trường hợp thỏa thuận cổ đông quy định khác.

3. Việc tồn tại của thỏa thuận cổ đông theo Điều này phải được ghi nhận rõ ràng tại mặt trước hoặc sau của cổ phiếu hoặc tại tuyên bố thông tin quy định tại Điều 336 (21). Nếu tại thời điểm lập thỏa thuận cổ đông mà công ty vẫn đang sở hữu một số cổ phần đã được ban hành dưới hình thức cổ phiếu mà chưa được bán thì công ty phải thay thế các cổ phiếu này bằng cổ phiếu theo yêu cầu của khoản này. Việc không ghi nhận sự tồn tại của thỏa thuận cổ đông tại cổ phiếu hoặc tuyên bố thông tin không ảnh hưởng đến hiệu lực của thỏa thuận cổ đông. Bất kỳ người mua cổ phần nào mà không biết về sự tồn tại của thỏa thuận cổ đông tại thời điểm mua cổ phần thì có quyền hủy bỏ hợp đồng mua cổ phần. Người mua được xem là biết về sự tồn tại của thỏa thuận cổ đông nếu sự tồn tại của thỏa thuận này được ghi nhận tại cổ phiếu. Thời hiệu khởi kiện yêu cầu hủy bỏ hợp đồng mua bán cổ phần theo khoản này là 90 ngày kể từ thời điểm người mua biết về sự tồn tại của thỏa thuận cổ đông hoặc 02 năm kể từ thời điểm cổ phần được chuyển giao cho bên mua, tùy điều kiện nào đến trước.

4. Thỏa thuận cổ đông chấm dứt hiệu lực của nó khi cổ phần công ty được niêm yết trên một thị trường chứng khoán quốc gia hoặc được giao dịch thường xuyên tại một thị trường được điều hành bởi một hoặc nhiều thành viên của một hiệp hội chứng khoán quốc gia hoặc hiệp hội chứng khoán thành viên của hiệp hội chứng khoán quốc gia.

5. Nếu thỏa thuận cổ đông chấm dứt hiệu lực của nó vì bất kỳ lý do gì và thỏa thuận này được ghi hoặc tham chiếu đến tại điều lệ hoặc văn kiện khác của công ty thì HĐQT có quyền xóa bỏ các quy định hoặc sự tham chiếu về thỏa thuận cổ đông tại điều lệ hoặc văn kiện công ty.

6. Thỏa thuận cổ đông được lập theo Điều này mà giới hạn thẩm quyền của HĐQT sẽ giải trừ trách nhiệm của các thành viên HĐQT và người được chuyển giao thẩm quyền sẽ chịu trách nhiệm cho phần thẩm quyền được chuyển giao mà thẩm quyền này theo pháp luật phải do HĐQT chịu trách nhiệm. Người được chuyển giao thẩm quyền được xem như là thành viên HĐQT liên quan đến nghĩa vụ bồi hoàn và giới hạn trách nhiệm theo Điều 209 (1)(c)(22).

(1) Vì đối với các công ty đại chúng, việc giao kết một thỏa thuận giữa toàn bộ các cổ đông là không khả thi.

(2) Ví dụ như thỏa thuận về quyền chỉ định người vào HĐQT (theo tỷ lệ khác với điều lệ hoặc pháp luật), về tỷ lệ phần trăm hợp lệ của số phiếu biểu quyết (thường là cao hơn so với tỷ lệ nêu tại điều lệ), thỏa thuận về giải quyết bế tắc (deadlock) giữa các cổ đông v.v..

(3) Xem Thỏa thuận Cổ đông (Shareholders Agreements) của John Cadman do Sweet &Maxwell ấn hành, bản in lần thứ tư năm 2004, tr. 2.

(4) Việc xây dựng thỏa thuận cổ đông thậm chí đưa hẳn những nội dung này vào điều lệ công ty để bảo vệ cổ đông thiểu số (nhà đầu tư nước ngoài) là hoàn toàn phổ biến trong các giao dịch mua cổ phần /phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài vào các doanh nghiệp Việt Nam.

(5) Lưu ý trên thực tế một số nhà đầu tư còn yêu cầu các nội dung của thỏa thuận cổ đông được ghi vào điều lệ công ty.

(6) Điểm d, khoản 1 Điều 77 và khoản 5 Điều 87 Luật doanh nghiệp 2005 quy định rằng, các cổ phần được tự do chuyển nhượng trừ trường hợp đó là cổ phần ưu đãi biểu quyết hoặc cổ phần của cổ đông sáng lập trong thời hạn 03 năm kể từ thời điểm công ty được thành lập. Rõ ràng 02 trường hợp hạn chế chuyển nhượng này không áp dụng đối với cổ đông của Công ty A.

(7) Theo Luật Doanh nghiệp năm 2005, một thành viên công ty TNHH muốn chuyển nhượng phần vốn góp của mình cho bên thứ ba thì phải chào bán trước cho các thành viên còn lại của công ty (Điều 44). Đối với công ty cổ phần, Luật Doanh nghiệp không yêu cầu việc chào bán này.

(8) Ví dụ vi phạm quy định tại các Điều 96 và 108 của Luật Doanh nghiệp năm 2005 về nhiệm vụ và quyền hạn của đại hội đồng cổ đông và HĐQT. Tinh thần của các điều luật này là đương nhiên đại hội đồng cổ đông và HĐQT có thẩm quyền quyết định những vấn đề nêu tại điều luật tương ứng mà không cần có sự chấp thuận trước của bất kỳ bên thứ ba nào khác.

(9) Quan điểm cá nhân của một thành viên Ban soạn thảo Luật Doanh nghiệp 2005 cho rằng thỏa thuận mà trái với Luật Doanh nghiệp năm 2005 hoặc điều lệ là vô hiệu. (9) Quan điểm cá nhân của một thành viên Ban soạn thảo Luật Doanh nghiệp 2005 cho rằng thỏa thuận mà trái với Luật Doanh nghiệp năm 2005 hoặc điều lệ là vô hiệu.

(10) Vụ Megafon (N (14105-A75-11)).

(11) Xem Nước Nga nhượng bộ Thỏa thuận Cổ đông (Russia Gives Way to Shareholders Agreements của A. Bogomazov đăng tại Russian Law Online ngày 08 tháng 12 năm 2008.

(12) Điều 111A Luật Công ty ấn Độ (Indian Companies (Amendment) Act of 2006).

(13) Xem vụ Punt kiện Symans & Co Ltd [1903].

(14) Lưu ý trong pháp luật hợp đồng của Việt Nam cũng như của các nước trên thế giới có sự phân tách giữa tính hiệu lực của một hợp đồng và tính có thể thi hành của nó. Một hợp đồng có hiệu lực không đương nhiên là có thể thi hành.

(15) Xem John Cadman, sđd, tr. 8, 27, 29.

(16) Lưu ý khái niệm trật tự công cộng /lợi ích công cộng (public order/public policy) được đề cập tại Bộ luật Dân sự 2005, Luật Đầu tư năm 2005, Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003, bản dịch Công ước về công nhận và thi hành các quyết định của trọng tài nước ngoài (Công ước New York 1958) dưới 03 thuật ngữ khác nhau, đó là: quy định cấm của pháp luật  đạo đức xã hội, các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam và trật tự công cộng.

(17) Lưu ý rằng, rất nhiều quy định pháp luật của Việt Nam mang bản chất của sách giáo khoa. Có nghĩa là mang tính định nghĩa, giải thích để cho người đọc hiểu và vận dụng. Việc quy định thế này khác về bản chất với quy định pháp luật của các nước vì họ có cách tiếp cận rằng quy định pháp luật là (phải) mang một hậu quả pháp lý nào đó. Nếu một bên vi phạm thì hậu quả gì sẽ xảy ra.

(18) Lưu ý tác giả đã có hiệu chỉnh về nội dung của điều luật cho độc giả dễ hiểu.

(19) Lưu ý thẩm quyền chứ không phải nghĩa vụ /trách nhiệm. (17) Lưu ý rằng rất nhiều quy định pháp luật của Việt Nam mang bản chất của sách giáo khoa. Có nghĩa là mang tính định nghĩa, giải thích để cho người đọc hiểu và vận dụng. Việc quy định thế này khác về bản chất với quy định pháp luật của các nước vì họ có cách tiếp cận rằng quy định pháp luật là (phải) mang một hậu quả pháp lý nào đó. Nếu một bên vi phạm thì hậu quả gì sẽ xảy ra.

(20) Quyền hạn công ty (corporate powers) có thể hiểu theo nghĩa đơn giản như quyền của doanh nghiệp quy định tại Điều 8 Luật Doanh nghiệp năm 2005.

(21) Điều 336 quy định rằng, HĐQT có thể phát hành hoặc cho phép chuyển nhượng cổ phần mà không cần phải ban hành cổ phiếu. Trong trường hợp này, HĐQT phải cung cấp cho người được phát hành /chuyển nhượng bản tuyên bố thông tin với các thông tin tương tự như trên cổ phiếu.

(22) Điều 209 (1)(c) quy định rằng, mặc dù có thể trái với Đạo luật công ty nhưng điều lệ công ty có thể hạn chế hoặc xóa bỏ trách nhiệm bồi hoàn (bồi thường thiệt hại) của thành viên HĐQT cho hành vi làm hoặc không làm một việc trừ trường hợp hành vi này được thực hiện do lỗi cố ý hoặc nó vi phạm luật hình sự v.v...

TS. Nguyễn Quốc Vinh - Học viện Tư pháp - Bộ Tư pháp
Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp điện tử

Các tin tiếp
Các tin trước
TIÊU ĐIỂM
Xem nhiều nhất