Cần quy định một cách toàn diện về chế định trách nhiệm sản phẩm
20:14' 8/10/2010
Hiện nay, dù việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng đã có những chuyển biến tích cực, đặc biệt sau khi Pháp lệnh Bảo vệ Người tiêu dùng có hiệu lực, song trên thực tế vẫn còn bộc lộ nhiều điểm yếu, bất cập cần bổ sung, sửa đổi trong dự án Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Chế định trách nhiệm sản phẩm

Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá năm 2007 cho phép người tiêu dùng khiếu nại, kiện đòi bồi thường thiệt hại gây ra bởi sản phẩm, hàng hoá không bảo đảm chất lượng. Ngoài ra, các quy định chung về trách nhiệm của nhà cung cấp và các nguyên tắc chung về bồi thường thiệt hại do sản phẩm khiếm khuyết gây ra còn được quy định trong Pháp lệnh Vệ sinh an toàn thực phẩm năm 2003. Điều 38 Pháp lệnh quy định: tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sản xuất, kinh doanh, sử dụng thực phẩm gây ra ngộ độc thực phẩm hoặc bệnh truyền qua thực phẩm có trách nhiệm áp dụng ngay các biện pháp khắc phục hậu quả, đồng thời phải báo cáo ngay với UBND địa phương hoặc cơ quan quản lý nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm nơi gần nhất và phải chịu mọi chi phí cho việc khắc phục ngộ độc thực phẩm hoặc bệnh truyền qua thực phẩm theo quy định của pháp luật.

Như vậy, Luật chất lượng sản phẩm, Pháp lệnh về vệ sinh an toàn thực phẩm đã xác định trách nhiệm của nhà cung cấp trong việc cung cấp cho người mua sản phẩm không có khiếm khuyết, các trường hợp miễn trừ trách nhiệm đối với người bán, người cung ứng sản phẩm khiếm khuyết. Tuy nhiên, những quy định này chưa thể tạo thành chế định trách nhiệm sản phẩm do không được xây dựng dựa trên các nền tảng của chế định trách nhiệm sản phẩm và do tiếp cận từ góc độ quản lý ngành.

Điều đáng nói, ngay cả Bộ luật Dân sự cũng chưa thiết lập được cơ chế trách nhiệm sản phẩm như một công cụ pháp lý bảo vệ người tiêu dùng. Trong khi đó, các văn bản pháp luật chuyên ngành lệ thuộc hoàn toàn vào các quy định pháp luật chung hoặc đưa ra những quy định từ góc độ quản lý ngành . Điều này dẫn đến sự chồng chéo và mâu thuẫn trong hệ thống các quy định pháp luật liên quan đến vấn đề trách nhiệm sản phẩm, chưa tạo được một công cụ hưu hiệu cho việc bảo vệ người tiêu dùng.

Sự tuân thủ pháp luật đến đâu?

Thực tế cho thấy mức độ tuân thủ pháp luật trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam còn thấp so với yêu cầu chung và so với các nước trong khu vực và quốc tế. Theo khảo sát xã hội học do Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp thực hiện thì có đến 64,9% số người được hỏi khẳng định bị thiệt hại do hàng hóa dịch vụ không đảm bảo chất lượng. Trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm, pháp luật đã có quy định nhất định nhưng việc thực thi gặp nhiều khó khăn do khó kiểm soát, khó quản lý trong lúc các hành vi vi phạm có thể xảy ra bất cứ lúc nào...

Theo số liệu của Hiệp hội Bảo vệ người tiêu dùng, trung bình những năm gần đây, Hội đã tiếp nhận và giải quyết trên 1.000 khiếu nại các loại, trong đó có khoảng 80% số vụ được giải quyết chủ yếu bằng phương pháp hòa giải. Đặc biệt, qua khảo sát cho thấy, đa số người tiêu dùng đều không được đền bù thiệt hại do hàng hóa, dịch vụ kém chất lượng gây ra; những người được bồi thường thiệt hại chỉ chiếm 15,1%. Nguyên nhân chủ yếu để được bồi thường  là do có sự lên tiếng của cơ quan báo chí; sự can thiệp của cơ quan nhà nước chỉ chiếm 2,5% trong số các nguyên nhân này. Doanh nghiệp đã tự giác và tích cực trong bồi thường thiệt hại cũng chỉ chiếm lượng rất nhỏ là 3,4%.

Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật Việt Nam Nguyễn Như Phát cho rằng, tình trạng xâm phạm quyền lợi của người tiêu dùng chưa có xu hướng giảm cho thấy những biện pháp mà Nhà nước thực hiện trong thời gian qua vẫn chưa phát huy tác dụng như mong muốn. Pháp luật Việt Nam đã quy định quyền khiếu nại, khiếu kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại của người tiêu dùng, nhưng người tiêu dùng thì...

Từ thực tế đó cần thấy rằng cần hoàn thiện chế định trách nhiệm sản phẩm. Ngoài việc sửa đổi Bộ luật Dân sự liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng như quy định về thời hiệu; quy định về các thiệt hại được bồi thường… Dù Bộ luật Dân sự hiện nay đã quy định tương đối đầy đủ về các thiệt hại được bồi thường, tuy nhiên cần có những quy định hợp lý hơn về cách tính mức bồi thường, chưa có những quy định về trường hợp thiệt hại không xảy ra ngay mà mang tính tích luỹ trong một thời gian dài, có những dạng thiệt hại khó xác định đối với từng cá nhân mặc dù về khoa học đã chứng minh khả năng gây thiệt hại (chẳng hạn như chất 3 - MCPD có khả năng gây ung thư nhưng để chứng minh một người bị ung thư có phải do 3 - MCPD gây ra hay không thì rất khó). Đồng thời, dự án Luật Bảo vệ người tiêu dùng cần quy định một cách toàn diện các vấn đề pháp lý về trách nhiệm sản phẩm trên các nguyên tắc cơ bản trong quá trình xác định thiệt hại như: người tiêu dùng sản phẩm, hàng hoá có khiếm khuyết và những người trực tiếp bị tác động bởi việc tiêu dùng sản phẩm hàng hoá có khiếm khuyết được quyền yêu cầu đòi bồi thường cho những thiệt hại mà họ phải gánh chịu do sản phẩm khiếm khuyết gây ra.

Phùng Hương
Nguồn: Báo điện tử Đại biểu nhân dân

Các tin tiếp
Các tin trước