Tuy nhiên, cuộc trao đổi dưới đây với bà Đoàn Thị Lam Luyến, Giám đốc Trung tâm Quyền tác giả văn học Việt Nam, ủy viên thường trực ban vận động, cho thấy đây là chuyện hoàn toàn có lý. Bà Luyến cũng cho hay ban vận động đang tích cực xây dựng điều lệ và chuẩn bị các điều kiện khác để thành lập hiệp hội ngay trong năm nay.

Không thể trì hoãn

. Thưa bà, vì sao phải đặt ra việc quản lý quyền sao chép?

+ Đã năm năm kể từ khi nước ta ký Công ước Bern (Công ước quốc tế về bảo vệ các tác phẩm văn học và nghệ thuật - PV). Không thể trì hoãn việc bảo vệ quyền sao chép của các tác giả nước ngoài nữa. In lậu tràn lan thì các nhà xuất bản nước ngoài sẽ không hợp tác với chúng ta nữa.

Cạnh đó, việc bảo vệ quyền lợi của các tác giả trong nước là rất cần thiết vì thị trường trong nước gần như là nơi duy nhất để người sáng tạo và nhà xuất bản tạo được thu nhập. Thu nhập từ nghề viết quá thấp, nhiều tác giả không đủ tiền để sống, chưa nói đến đủ điều kiện để sáng tác. Nguyên do còn xuất phát từ việc không quản lý được việc sao chép nên các tác giả không nhận được phần thù lao xứng đáng.

. Việc thành lập hiệp hội sẽ đem lại lợi ích trực tiếp như thế nào với các tác giả?

+ Các tác giả hiện chỉ mới nhận được khoảng 1/10 so với mức lẽ ra họ được hưởng. Vậy thì làm sao kích thích được sáng tạo? Khoản thù lao có được từ quản lý hoạt động sao chép có thể coi là tiền “thưởng” thêm cho những tác phẩm có giá trị, đi sâu vào đời sống. Người có tác phẩm hay, được sao chụp sử dụng “n” lần lẽ ra phải hưởng thù lao “n” lần nhưng hiện họ chỉ được hưởng nhuận bút tương đương với người chỉ công bố tác phẩm một lần.

Tại sao không thương lượng?

. Nhưng làm cách nào biết được ai đang sử dụng các bản sao, sử dụng bao nhiêu để đòi quyền lợi cho tác giả?

+ Khi VIETPRO đã được thành lập, đối tượng đưa vào “tầm ngắm” đầu tiên sẽ là các cửa hàng photocopy. Mức phí bao nhiêu, kỹ thuật thu phí thế nào thì sẽ tính toán sau, dựa trên kinh nghiệm nước ngoài và thực tế Việt Nam. Rõ ràng bây giờ các cửa hàng này đang vi phạm Điều 20 của Luật Sở hữu trí tuệ: “Mọi tổ chức, cá nhân khi khai thác, sử dụng quyền tài sản (trong đó có quyền sao chép tác phẩm) phải xin phép và trả tiền nhuận bút, thù lao, các quyền lợi vật chất khác cho chủ sở hữu quyền tác giả”.

. Đặt ra việc quản lý quyền sao chép trong điều kiện hiện nay - sách lậu tràn lan, việc học bằng giáo trình phôtô rất phổ biến... liệu có khả thi?

+ Chúng tôi sẽ liên hệ trực tiếp với các tổ chức có việc sử dụng tác phẩm sao chép với số lượng lớn như các trường phổ thông, các trường đại học, các thư viện, các đơn vị nghiên cứu... về việc quản lý quyền sao chép. Theo tôi, việc thương lượng không thể thực hiện với từng cá nhân nhưng với các tổ chức thì sẽ khả thi.

Cửa hàng phôtô trên phố Tạ Quang Bửu (Hà Nội) chủ yếu phục vụ sinh viên. Ảnh: Bảo Phượng

Tốn ít tiền nhưng được nhiều ý thức

. Nhiều người đặt vấn đề khi VIETPRO thành lập, học sinh, sinh viên sẽ mất thêm một khoản tiền đáng kể để tiếp cận tài liệu học tập?

+ Tôi khẳng định là mức đóng góp thêm của các em sẽ không nhiều. Ví dụ như sau khi nhà trường ký hợp đồng với VIETPRO, các em chỉ cần đóng góp 10 ngàn đồng/năm để có thể sao chép các loại sách giáo khoa, giáo trình, sách tham khảo. Ở nhiều nước, khoản tiền này được nhà nước hỗ trợ.

Ngoài ra, việc thu tiền này còn ảnh hưởng tích cực đến nhận thức của các em về việc thực hiện tác quyền. Qua đó các em cũng hiểu được rằng sau này mình sẽ được đãi ngộ xứng đáng nếu có những tác phẩm có giá trị.

Cũng phải nói thêm là ở nước ngoài, các tổ chức quản lý tập thể quyền sao chép chưa bao giờ cấp phép để phôtô quá 30% cuốn sách cả. Anh được phép sao chép tối đa là 30% trong một năm, trả tiền thù lao một lần. Chứ nếu sao chép 100% như ở ta thì thành in lậu rồi còn gì!

. Như vậy, các sinh viên sẽ không thể vô tư học bằng giáo trình phôtô như hiện nay?

+ Việc chấp hành nghiêm Luật Sở hữu trí tuệ là cần thiết. Học sinh, sinh viên cũng như những người làm công tác nghiên cứu cần phải là tấm gương tốt về tôn trọng Luật Sở hữu trí tuệ. Nếu có cái lưới chống muỗi rồi thì tất cả cánh cam, bọ dừa, dơi to đều không vào được nhà, hiệp hội này như cái lưới chống muỗi đó. Mặc dù không trực tiếp quản lý về in ấn nhưng khi thành lập được hiệp hội này thì chắc chắn sẽ giảm tối đa nạn in lậu.

. Nạn chép tranh, sao chép các tác phẩm nhiếp ảnh cũng đang rất nhức nhối. Vậy VIETPRO có dự định bảo vệ tác quyền cho các tác giả thuộc lĩnh vực này không?

+ Với một bức tranh hay ảnh nghệ thuật thì việc sao chép có những đặc thù riêng, cần phải có một hiệp hội riêng để bảo vệ tác quyền cho các tác giả chuyên về nghệ thuật thị giác. Hiện nay ta chưa có hiệp hội như vậy.

. Xin cảm ơn bà.