PV: Theo ông, pháp luật hiện hành về các hình thức sở hữu có những bất hợp lý gì?
PGS. TS Dương Đăng Huệ: Thứ nhất, phân loại 6 hình thức sở hữu theo kiểu liệt kê như trên, tôi thấy chưa hợp lý. Căn cứ vào việc liệt kê một số loại pháp nhân cụ thể như quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005, thì sự liệt kê đó không thể đầy đủ, có thể còn nhiều loại hình tổ chức khác phát sinh; Thứ hai, nhiều vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến sở hữu và quyền sở hữu chưa được làm sáng tỏ. Ví dụ: Chưa phân biệt được chế độ sở hữu với hình thức sở hữu, còn lẫn lộn giữa quyền sử dụng đất với tư cách là một loại vật quyền với đất đai, với tư cách là một loại bất động sản. Hiện nay, trong nhiều văn bản pháp quy pháp luật viết: quyền sử dụng đất là bất động sản là một sai lầm về mặt lý luận. Thứ ba, tên gọi của hình thức "sở hữu tập thể" là chưa đúng với bản chất của nó. Theo Luật Hợp tác xã (HTX) năm 2003, HTX là một tổ chức kinh tế, do nhiều người cùng góp vốn, góp sức thành lập để thực hiện tốt hơn các hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình, góp phần cải thiện đời sống của từng xã viên. HTX có quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt khối tài sản này. Như vậy, không phải tất cả xã viên là đồng sở hữu đối với tài sản của HTX, mà chỉ có HTX với tư cách là pháp nhân mới có quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt khối tài sản của HTX. Vì vậy, thực chất, sở hữu tập thể trong HTX là sở hữu của pháp nhân...
PV: Quy định về sở hữu đất đai theo pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập. ông đánh giá thế nào về ý kiến này?
PGS. TS Dương Đăng Huệ: Đất đai là nhân tố ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống, xã hội, kinh tế, văn hoá và chính trị của con người. Tôi cho rằng, quan điểm chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta về đất đai, cơ bản là phù hợp với tình hình hiện nay. Nhưng các cơ chế, chính sách cụ thể, thì lại chưa phù hợp, dẫn đến một vài hạn chế sau: Quyền sử dụng đất chưa được làm rõ bản chất. Nhà nước là chủ sở hữu đối với đất đai. Thực hiện quyền sở hữu của mình, Nhà nước đã giao đất cho hộ gia đình, cá nhân, tổ chức sử dụng ổn định, lâu dài. Như vậy, các chủ thể này không phải là chủ sở hữu đối với đất đai được giao, mà chỉ là người sử dụng (người có quyền sử dụng đất). Ngoài các quyền bình thường như chiếm hữu, sử dụng, người sử dụng đất còn có các quyền khác mang tính định đoạt như: cho thuê, thừa kế, chuyển nhượng, góp vốn. Vậy bản chất của quyền này là gì? Theo tôi, quyền sử dụng đất không còn là quyền năng bình thường, mà trở thành một loại quyền sở hữu hạn chế. Tuy nhiên, quan điểm này chưa được thể chế hoá trong Luật Đất đai hiện hành.
Trong giai đoạn hiện nay, việc giữ nguyên hình thức sở hữu Nhà nước về đất đai là phù hợp. Tuy nhiên, cả Hiến pháp năm 1999 và Luật Đất đai năm 2003 đều xác định "đất đai thuộc sở hữu toàn dân". Trong khi đó, Bộ luật Dân sự năm 2005 lại quy định: "Đất đai thuộc hình thức sở hữu Nhà nước". Như vậy, đã có sự không thống nhất trong các văn bản pháp luật có hiệu lực cao của Nhà nước khi đề cập đến vấn đề sở hữu đất đai. Tôi cho rằng, sự bất cập này cần được giải quyết trong quá trình sửa đổi Hiến pháp năm 1992 và hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai.
PV: Với tư cách là một chuyên gia pháp lý kinh tế - dân sự, ông cho biết quan điểm của mình về việc hoàn thiện pháp luật về sở hữu ở nước ta?
PGS. TS Dương Đăng Huệ: Cần quy định rõ tiêu chí để xác định hình thức sở hữu. Theo tôi, chỉ có 4 hình thức sở hữu: Nhà nước, cá nhân, pháp nhân và sở hữu chung. Các nhà làm luật cũng cần làm rõ ngoài quyền sở hữu, còn có các loại vật quyền khác và mối quan hệ giữa quyền sở hữu với các vật quyền khác (quyền sử dụng đất, quyền quản lý, sử dụng tài sản của công ty Nhà nước đối với tài sản được Nhà nước giao...); Trước đây đã từng tồn tại hình thức sở hữu cá nhân. Từ 10 năm nay, trong pháp luật Nhà nước ta không thấy nhắc đến khái niệm này. Điều đó cũng có thể được hiểu là nó đã không tồn tại về mặt pháp lý. Xét hoàn cảnh hiện nay, theo tôi, sở hữu cá nhân vẫn cần phải được xác lập về mặt pháp lý...
PV: Xin cảm ơn ông!.
Thiên Long (thực hiện)
Nguồn: Báo Đời sống và pháp luật điện tử