Có rất nhiều vấn đề đặt ra kể từ khi Việt Nam gia nhập WTO, đặc biệt là lĩnh vực xuất nhập khẩu. Nhiều doanh nghiệp (DN) do không am hiểu về những rào cản thương mại của các nước mà mình xuất khẩu đã dẫn đến những thiệt hại kinh tế rất lớn, không chỉ đối với doanh nghiệp mình mà còn ảnh hưởng dây chuyền đến các DN khác.
Hệ thống thông báo WTO, có dễ cập nhật?
Theo Bộ Công Thương, hầu hết các nước thành viên WTO đều có hệ thống thông báo với các nước xuất khẩu về tình hình hàng hoá xuất khẩu sang nước họ. Các DN, nhà quản lý phải cập nhật và tìm hiểu cặn kẽ hơn về hệ thống thông báo này. Khi có bất cứ một thông báo nào của các nước thành viên về các vấn đề mà phía DN quan tâm, DN có quyền nêu ý kiến của mình khi thấy các điểm quy định đưa ra có ảnh hưởng đến thương mại. Các DN cũng ngay lập tức có ý kiến phản hồi nhưng cần có số liệu chứng minh tác động của vấn đề dự kiến áp dụng và những thiệt hại về thương mại. Các thông báo này được soạn thảo chủ yếu bằng tiếng Anh. Tuy nhiên, theo bà Phạm Thu Giang, chuyên viên Bộ Công Thương, không phải bản thông báo nào cũng được viết bằng tiếng Anh, mà nhiều thông báo được viết bằng tiếng bản ngữ như tiếng Trung, Thái Lan, Kenya... Trong khi đó, để chậm ngày nào, DN thiệt ngày ấy, hàng xuất sang bị ách tắc lại... Ví dụ, một thông báo của Đài Loan mang số hiệu G /TBT/N/TPKM/43 ngày 20.2.2007 với nội dung các khay nhựa sử dụng trong siêu thị và đựng trứng, thực phẩm tươi, các khay nhựa dùng một lần đang tạo ra các chất khó phân huỷ. Phía Đài Loan đang kiến nghị, các siêu thị có thể không sử dụng khay, hộp bằng nhựa, hoặc giảm trọng lượng của hộp đựng, hoặc thay hộp nhựa bằng các nguyên liệu khác như giấy, xơ gỗ, vật liệu có thể phân huỷ được. Ngay lập tức, thông báo nhận được phản hồi từ phía EU, nhất trí quan điểm của Đài Loan về việc giảm lượng rác thải có nguyên liệu từ nhựa với mục đích giảm 25% lượng thải của vật liệu này để bảo vệ môi trường. Như vậy, nếu DN nhanh chóng nắm được nội dung phản hồi của bản thông cáo, sẽ có thời gian chuẩn bị điều chỉnh cho phù hợp, tránh những thiệt hại nếu hàng xuất đi lại bị trả về. Trái lại nếu DN nào không biết thông tin này sẽ thiệt hại rất lớn.
Sai một li, đi một dặm
Không ít lô hàng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam bị trả lại hàng hay buộc phải tiêu huỷ ngay tại nước xuất khẩu là một bài học cho tất cả các DN xuất khẩu của Việt Nam. Ông Nguyễn Phú Cường, Phó vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Bộ Công Thương cho biết, bản thân các DN khi muốn xuất hàng sang nước bạn, phải tìm hiểu chặt chẽ những quy định của nước đó. Theo con số thống kê chưa đầy đủ của cơ quan quản lý thực phẩm Hoa Kỳ, đến tháng 7.2007, có tới 2.000 lô hàng của Việt Nam bị trả lại, hoặc bị buộc phải tiêu huỷ. Những đơn hàng này, nhiều khi không phải lỗi gì lớn, có nhiều khi chỉ mắc một lỗi nhỏ sai quy định của nước sở tại như nhãn mác, bao bì... Đơn cử như nước Mỹ quy định xoài thương phẩm phải là loại trên 450gram/quả mới được chấp nhận. Chỉ cần 1 quả xoài không đạt trọng lượng đó, họ sẽ không chấp nhận nhập hàng. Cho nên, việc tìm hiểu, xử lý thông tin khi có các thông cáo về thực phẩm là rất quan trọng.
Được biết, ngày 4.3.1999, EU ban hành Quyết định số 508/1999 quy định 10 hoá chất không được phép có trong sản phẩm thực phẩm có nguồn gốc động vật trong đó có chloramphenicol. Nếu như trước đây, EU chấp nhận hàng thuỷ sản xuất khẩu của Việt Nam vào EU phải có hàm lượng chloramphenicol dưới 1, 5ppb. Nhưng đến tháng 1.2002, EU quy định chỉ cho phép nhập khẩu lô hàng thuỷ sản nào có dư lượng kháng sinh chloramphenicol từ 0,3 ppb (phần tỷ) trở xuống. Trong khi đó tại Việt Nam, chỉ có thể phân tích được chất chloramphenicol ở mức thấp nhất là 1, 5 ppb. Còn ở dư lượng 0, 3 ppb thì chúng ta không đủ trang thiết bị.
Thực tế cho thấy, khi lô hàng bị phát hiện có dư lượng kháng sinh và hoá chất cao hơn mức quy định, thiệt hại đầu tiên đối với DN xuất khẩu là mất trắng tiền hàng do lô hàng đó không bán được nữa. Nghiêm trọng hơn, EU đã thông báo sẽ tịch thu và tiêu huỷ những lô hàng đó thay vì trả về cho chủ hàng như trước đây, chủ hàng phải trả chi phí lưu kho và tiêu huỷ. Trong khi đó, giá trị một container khá lớn, khoảng 7.100 USD. Thiệt hại sâu xa hơn, đó là sự sút giảm uy tín đối với khách hàng, do tên DN bị đưa lên mạng cảnh báo nhanh cho toàn châu Âu. Nhiều DN sau khi hàng xuất khẩu bị phát hiện có dư lượng kháng sinh cao hơn quy định đã bị đối tác ở châu âu ngưng đặt hàng.
Theo ông Nguyễn Phú Cường, một số nước có những quy định về nhãn mác rất "oái oăm" mà nếu không tìm hiểu kỹ, hàng xuất khẩu của ta không thể thâm nhập vào thị trường. Điển hình tại Trung Quốc, họ quy định tất cả hàng hoá nhập khẩu đều phải được ghi bằng tiếng phổ thông Trung Quốc.
Ông Cường cũng cho biết: hiện mỗi tuần, Bộ Công Thương nhận từ 1-3 bản thông báo của các nước trong thành viên WTO về sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam. Nếu các doanh nghiệp không kịp thời tiếp nhận được thông tin này để sớm thay đổi theo khiếu nại thì rất khó xuất hàng, hoặc thiệt hại lớn về kinh tế khi hàng xuất sang rồi mà không thông quan được, hoặc buộc bị tiêu huỷ. Các doanh nghiệp xuất khẩu rất cần có một bộ phận chịu trách nhiệm về công việc này, tránh để những thiệt hại lớn về kinh tế xảy ra như bài học của rất nhiều doanh nghiệp bị từ chối đơn hàng vì không am hiểu luật.
Theo Báo Đời sống và pháp luật