Trọng tài thương mại chưa theo kịp WTO
10:1' 2/12/2007
Trong điều kiện doanh nghiệp chưa biết nhiều về phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại, Luật sư Lê Công Định, Phó chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh cho rằng, các trung tâm trọng tài nên có các chương trình xúc tiến, thậm chí tự tiếp thị, và chủ động học hỏi cách làm của trọng tài các nước, thay vì thụ động hoặc chờ sự hỗ trợ bao cấp của Nhà nước như lâu nay.

Tranh chấp là… nhờ bộ và tòa án 

Với hơn 80 triệu dân, Việt Nam có vỏn vẹn 150 trọng tài thương mại. Hình thức giải quyết tranh chấp này hiện cũng không nhận được nhiều sự quan tâm của doanh nghiệp. Theo ông Hoàng Tiến Liên, phần lớn các vụ tranh chấp thương mại đều được doanh nghiệp đưa ra tòa án. Ông Liên đưa ra dẫn chứng, mỗi năm, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) chỉ xử lý được 20-25 vụ. Các trung tâm khác khoảng năm đến bảy vụ, thậm chí có trung tâm không xử lý vụ nào.  
Một quan chức của VIAC cho biết thêm, khoảng 84% doanh nghiệp không biết đến việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài. Vị quan chức này bình luận: Thực tế đó dễ hiểu bởi còn nhiều doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh theo lối cũ, khi xảy ra tranh chấp thì “nhờ” cơ quan chủ quản hoặc Bộ chủ quản giải quyết. Thông thường, các điều khoản về giá cả, chất lượng hàng hóa, thời gian giao hàng, phương thức thanh toán... được các doanh nghiệp chú trọng hơn là các điều khoản về giải quyết tranh chấp. Tâm lý này tạo ra những sai sót không đáng có cho các doanh nghiệp trong quá trình thực hiện hợp đồng. Trong nhiều hợp đồng, doanh nghiệp viết là “nếu có tranh chấp thì sẽ nhờ công an giải quyết” hoặc “nhờ UBND” chứng tỏ doanh nghiệp chỉ hiểu một cách nôm na, đại khái về trọng tài thương mại. Có trường hợp có thỏa thuận về trọng tài nhưng lại ghi là “nếu không đồng ý với phán quyết của trọng tài thì có thể nhờ Tòa án giải quyết”.

Một vấn đề nữa, Pháp lệnh Trọng tài thương mại quy định trọng tài chỉ có thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong phạm vi hoạt động thương mại đã làm các trung tâm trọng tài mất đi một lượng khách đáng kể trong các lĩnh vực ngoài hoạt động thương mại. Ngoài ra, mặc dù, theo Pháp lệnh Trọng tài Thương mại và Bộ luật Tố tụng dân sự, quyết định của trọng tài có giá trị thi hành như một bản án nhưng Pháp lệnh Thi hành án lại không quy định điều này. Thế nên, cơ quan thi hành án hoàn toàn có thể “vin” vào Pháp lệnh Thi hành án để không thi hành các quyết định trọng tài. Và như vậy, khách hàng lại đặt niềm tin vào toà án dù biết dẫn nhau ra toà phần thiệt thòi, thủ tục kiện cáo sẽ phức tạp và mất nhiều thời gian hơn.

Các trọng tài nên tự tiếp thị

Thứ trưởng Hoàng Tiến Liên nhận định, với sự phát triển kinh tế thị trường ngày càng đi vào chiều sâu thì chắc chắn hình thức trọng tài thương mại sẽ được ưa chuộng và phát triển. Vì vậy, Bộ Tư pháp đang chỉ đạo các đơn vị chức năng nghiên cứu các điều kiện để phát triển loại hình này.
Theo ông Trần Hữu Huỳnh, Phó chủ tịch VIAC, khi gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) các doanh nghiệp Việt Nam ít nhất phải áp dụng khoảng 20 hiệp định khi thực hiện quan hệ thương mại như: Hiệp định thuế quan, Hiệp định chống trợ cấp, Hiệp định Bảo vệ môi trường... Các quan hệ buôn bán, giao thương trong thời WTO rất phức tạp đòi hỏi sự thông tường về mặt pháp lý quốc tế, nếu không có sự đổi mới, nhạy bén về pháp lý thì bài học đau đớn như thua kiện nhập khẩu cá basa, tôm... sẽ còn tiếp diễn.

Với sự phát triển kinh tế thị trường ngày càng đi vào chiều sâu, giới luật gia quốc tế và trong nước khuyến cáo các doanh nghiệp nên giải quyết tranh chấp thương mại qua trọng tài thương mại thay vì đưa nhau ra tòa. Bởi khi doanh nghiệp lựa chọn trọng tài thương mại sẽ có những ưu điểm như được lựa chọn trọng tài, quy tắc tố tụng, địa điểm, ngôn ngữ, thời gian tiến hành các hoạt động tố tụng của trọng tài; Việc xét xử được giữ bí mật; Tính minh bạch cao trong xét xử (tài liệu chứng cứ của một bên được trọng tài gửi ngay cho đương sự còn lại để họ phản biện hay kiện lại), và cuối cùng là quyết định của trọng tài có giá trị chung thẩm và có hiệu lực cưỡng chế ngay.

Tuy nhiên, trong điều kiện doanh nghiệp chưa biết nhiều về phương thức giải quyết tranh chấp này, Luật sư Lê Công Định, Phó chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh cho rằng, các trung tâm trọng tài nên có các chương trình xúc tiến, thậm chí tự tiếp thị, và chủ động học hỏi cách làm của trọng tài các nước, thay vì thụ động hoặc chờ sự hỗ trợ bao cấp của Nhà nước như lâu nay.
Tới đây, Quốc hội sẽ nâng cấp Pháp lệnh Trọng tài thương mại thành Luật Trọng tài thương mại để đáp ứng được với yêu cầu gia nhập WTO. Ông Nguyễn Minh Chí, Chủ tịch VIAC nhấn mạnh, cần phải có sự gắn kết giữa Luật này với Pháp lệnh Thi hành án- cũng đang được nâng lên thành Luật Thi hành án để giữa 2 đạo luật có sự hài hòa, tránh tình trạng không biết vận dụng luật nào khi chúng có hiệu lực.

Nguồn: Báo Người Đại biểu nhân dân
Các tin tiếp
Các tin trước