Nhìn lại một năm Việt Nam gia nhập WTO: Thách thức mới chỉ bắt đầu
21:37' 17/1/2008
Nhìn lại một năm Việt Nam gia nhập WTO, xin giới thiệu một số ý kiến, nhận định của các chuyên gia trong và ngoài nước về chặng đường đầu tiên của nước ta trong tổ chức thương mại toàn cầu này.

Ông Trần Xuân Giá,

nguyên Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư

 

Năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng cho phép chúng ta tin tưởng vào việc thực hiện mục tiêu ghi tên Việt Nam vào danh sách của những nước có thu nhập trung bình (thấp) vào cuối năm 2008.

 

Nhưng theo tôi, không nên gán những thành tích này với việc Việt Nam gia nhập WTO chỉ sau một năm. Tôi không đánh giá thấp ảnh hưởng của sự kiện này, nhưng thời gian còn quá ngắn và kết quả đạt được phần lớn là nhờ vào sự phấn đấu của toàn dân trong nhiều năm. Tác động của WTO, do vậy, có ý nghĩa tinh thần hơn là mang tính đột phá.

 

Tất nhiên, còn một yếu tố nữa, đó là kết quả hoạt động trong nhiều năm về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh mà Việt Nam đạt được gắn liền với quá trình chúng ta chuẩn bị để tham gia WTO.

 

Sự kiện Việt Nam trở thành thành viên WTO có ảnh hưởng khá lớn tới nền kinh tế nhưng mới chỉ tạo tiền đề cho những năm sau. Các vụ kiện, tranh chấp thương mại, chống bán phá giá chưa diễn ra nhiều. Cải cách thể chế như cam kết của Việt Nam cũng mới chỉ diễn ra từ từ chứ không đột biến. Tôi cũng chưa thấy xuất hiện các yếu tố tác động tiêu cực đến xã hội. Tuy nhiên, không nên yên tâm rằng thời gian tới tình hình cũng như vậy.

 

Ông Ayumi Konishi,

Giám đốc Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam

 

Chúng ta đều biết, Việt Nam tiếp tục đạt được những tiến bộ trong phát triển kinh tế trong năm 2007 và quả thật là sự kiện Việt Nam trở thành thành viên của WTO đã đóng góp cho thành công này. Tuy nhiên cũng phải thấy là việc Việt Nam vào WTO, trong một chừng mực nào đó, bắt nguồn từ những cải cách kinh tế trong nước từ thập kỷ 80 thông qua quá trình đổi mới.

 

Tôi cho rằng, WTO sẽ giúp Việt Nam tiếp tục theo đuổi quá trình cải cách, tập trung vào việc hiện đại hóa các bộ luật liên quan đến thương mại, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và môi trường kinh doanh cũng như cải thiện tính công khai, minh bạch.

 

Bên cạnh đó, việc Việt Nam tham gia sân chơi thương mại toàn cầu không chỉ là vấn đề chính sách thương mại, mà nó còn tác động đến các chính sách trong nước của Việt Nam một cách bao quát hơn. Như vậy những thành tựu kinh tế xã hội trong năm qua là kết quả của tiến trình cải cách và nếu hiểu theo cách nào đấy thì có thể nói rằng đó là “tác động của WTO”.

 

TS. Nguyễn Quang A,

chuyên gia kinh tế

 

Năm 2007 đánh dấu bước khởi đầu của đất nước trong sân chơi WTO. Về cơ bản, đây là năm thành công với sự phát triển kinh tế khá cao và ổn định.

 

Tôi cho rằng, những cam kết mà Việt Nam đưa ra trước khi gia nhập WTO là điều rất tốt để chúng ta đổi mới. Nhìn lại năm qua, có thể nhận thấy, hiệu ứng WTO với ngành bán lẻ chưa nhiều nhưng chỉ một thời gian ngắn nữa khi các tập đoàn nước ngoài vào Việt Nam theo đúng lộ trình mở cửa thị trường bán lẻ mà chúng ta cam kết sẽ gây ra nhiều khó khăn cho doanh nghiệp trong nước. Muốn cạnh tranh, họ chỉ có cách thay đổi toàn diện và triệt để.

 

Như vậy, tưởng là WTO tác động tiêu cực nhưng thực chất nó lại là sức ép tạo ra động lực mạnh mẽ để doanh nghiệp Việt Nam thay đổi một cách toàn diện. Sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam từ trước đến nay rõ ràng là rất yếu kém trên nhiều phương diện. Cách tốt nhất để nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp là tiếp tục thúc đẩy quá trình mở cửa.

 

TS. Nguyễn Sĩ Dũng,

Phó chủ nhiệm Văn phòng

Quốc hội

 

Đây là chặng khởi đầu của một con đường còn dài. Sự hân hoan ban đầu và nỗi lo âu cũng đã lắng xuống. Chúng ta đã nhận thức ngày càng rõ hơn những lợi ích cũng như khó khăn của việc gia nhập WTO.

 

Trong năm đầu tiên, lợi ích dễ thấy nhất là sự gia tăng đột biến của đầu tư nước ngoài. Thách thức dễ cảm nhận nhất của WTO là sự xuất hiện của hệ thống nhà hàng KFC đang thu hút một lượng lớn khách hàng trẻ tuổi ở Việt Nam.

 

Sau một năm vào cuộc chơi ở tầm toàn cầu, tình hình đất nước nói chung là thuận lợi. Tuy nhiên, cần nhận thức rõ các nút thắt cổ chai hiện nay và nhanh chóng có giải pháp tháo gỡ.

 

Theo tôi, các nút thắt cổ chai đó là cơ sở hạ tầng yếu kém (đặc biệt là cơ sở hạ tầng giao thông và điện lực), nguồn nhân lực không đáp ứng yêu cầu, cải cách thể chế còn chậm chạp, khó khăn, ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng và khoảng cách giàu nghèo ngày một gia tăng.

 

Ngoài ra, như cựu Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển đã từng ví von, “tham gia WTO cũng giống như cưới vợ, mọi việc mới chỉ bắt đầu bằng đám cưới chứ không phải kết thúc bằng sự kiện đó”.

 

Vào WTO thì còn phải tiếp tục đấu tranh để có được những luật lệ quốc tế công bằng hơn, đặc biệt cho các mặt hàng nông nghiệp.

 

Ông Sandeep Chachra,

phụ trách chủ đề Quản trị Nhà nước, Tổ chức ActionAid quốc tế

 

Được thúc đẩy bởi việc vào WTO, sự hội nhập thị trường đang tạo ra một xu hướng là sẽ có hai tầng lớp khác nhau ở Việt Nam. Một là những thế lực mới nổi, gồm các nhà tư bản (tạm gọi như vậy), nhà đầu tư chứng khoán và chủ doanh nghiệp. Hai là một bộ phận không có tiếng nói, dễ bị tổn thương trong xã hội, đại diện là cộng đồng dân cư nông thôn, người lao động làm công ăn lương và nông dân nghèo ở vùng sâu, vùng xa, dân tộc thiểu số. Đấy cũng chính là ảnh hưởng của quá trình toàn cầu hóa mà Việt Nam phải nỗ lực giải quyết. 

TS. Trịnh Minh Anh,

Phó chánh văn phòng,

Ủy ban quốc gia về Hợp tác

kinh tế quốc tế

 

Việt Nam chỉ mới gia nhập WTO được một năm nên những tác động trực tiếp đến nền kinh tế và doanh nghiệp chưa rõ nét. Có bốn lý do chính lý giải điều này. Một là, bất kỳ một chính sách nào, dù hiệu quả đến mấy, cũng cần có thời gian mới phát huy tác dụng. Hai là, nhiều cam kết WTO, kể cả cam kết giảm thuế, chưa có hiệu lực ngay mà phải sau một thời gian nhất định. Ba là, trong một số cam kết chúng ta vẫn chưa có quy định hướng dẫn áp dụng cụ thể (cho đến nay vẫn chưa xây dựng xong hướng dẫn thực hiện cam kết về đầu tư). Bốn là, vào WTO chỉ là một trong bốn kênh hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, trong đó WTO là hội nhập đa phương, ba kênh còn lại là khu vực (ASEAN), diễn đàn hợp tác kinh tế (ASEM, APEC) và song phương. Do đó, nếu đánh giá chính xác nhất thì kinh tế Việt Nam năm 2007 chịu tác động của cả bốn kênh này. Đặc biệt là việc giảm thuế, trong khi nhiều cam kết giảm thuế với WTO phải đến bảy năm nữa mới có hiệu lực, thì từ ngày 1-1-2006 khoảng trên 96% của tổng số 10.689 dòng thuế của Việt Nam đã có thuế suất nhập khẩu ở mức 0-5% (mức thuế bình quân trong ASEAN từ thời điểm đó đã là 4,7%, trong khi mức thuế bình quân trong WTO phải đến năm 2014 mới là 13,4%).

 

Theo tôi, tác động lớn nhất trong năm qua là việc thay đổi chính sách quản lý, điều hành nền kinh tế theo hướng rõ ràng hơn, minh bạch hơn, giảm dần sự phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế. Điều này là tác nhân tích cực khiến kinh tế Việt Nam tăng trưởng cao hơn dự đoán, ở mức 8,44%.

 

Thêm vào đó, một tín hiệu cho thấy hiệu quả của việc cải cách chính sách theo hướng không phân biệt đối xử là khu vực tư nhân trong nước đã đóng góp phần lớn vào tăng trưởng đầu tư (chiếm tới 35%).

 

Tuy nhiên, sẽ là sai lầm rất lớn nếu chúng ta chỉ rà soát lại toàn bộ các chính sách quản lý và điều hành các lĩnh vực kinh tế theo hướng sửa hoặc điều chỉnh cho phù hợp với WTO, mà quan trọng hơn là phải điều chỉnh theo hướng phù hợp với trình độ, tình hình và nhu cầu nội tại của nền kinh tế Việt Nam.

 

WTO không cấm chúng ta mở cửa rộng hơn, nhanh hơn cam kết. Do đó, chúng ta phải nghiên cứu xem ngành nào, lĩnh vực nào, mặt hàng nào nếu mở nhanh hơn, rộng hơn sẽ có lợi cho đa số và tổng thể nền kinh tế thì làm nhanh (ví dụ, lĩnh vực đào tạo nghề, dạy nghề, dịch vụ logistics, giao nhận, vận tải...).

 

Theo tôi, 3-4 năm tới, nền kinh tế sẽ có những thay đổi to lớn và tích cực vì khi đó phần lớn cam kết WTO mới có hiệu lực. Nhưng điều quan trọng mà chúng ta cần lưu ý ở đây là, những tác động tiêu cực của việc gia nhập WTO đã và đang hiện hữu ở ngành này hay ngành khác của nền kinh tế, còn những tác động tích cực của nó nhiều hay ít là hoàn toàn do ý chí, quyết tâm của chúng ta quyết định.

 

Ông Jonathan Pincus,

chuyên gia kinh tế cao cấp, Chương trình Phát triển

Liên hiệp quốc (UNDP)

 

Các công ty nước ngoài vẫn nắm giữ một tỷ trọng lớn trong các ngành xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam, vì vậy khả năng thu hút vốn FDI của Việt Nam rất quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm. Con đường quan trọng nhất để đẩy lùi đói nghèo chính là tạo ra nhiều việc làm tốt, vì vậy Việt Nam nên tiếp tục thu hút đầu tư vào các ngành đòi hỏi lao động chuyên sâu và có trình độ cao.

 

Tuy nhiên, tỷ lệ lạm phát tăng cao năm 2007 thực sự là một vấn đề nan giải, đặc biệt đối với người nghèo. Tôi cho rằng, giá cả leo thang không trực tiếp liên quan đến việc vào WTO, nhưng nó là hệ quả của giá dầu và giá thực phẩm trên thế giới tăng cao, và một vài nhân tố trong nước như tín dụng tăng quá nóng. Các nhà hoạch định chính sách sẽ phải đưa ra những quyết định khó khăn trong năm 2008 để hạ tỷ lệ lạm phát nhằm bảo vệ giá trị thật trong thu nhập của người nghèo.

 

Cam kết của Việt Nam trong WTO sẽ dần được thực hiện trong vài năm tới. Những cam kết khó khăn nhất vẫn còn ở phía trước, trong đó nhiều cam kết liên quan đến dịch vụ. Việt Nam phải bắt đầu chuẩn bị cho sự cạnh tranh sâu sắc hơn trong các ngành dịch vụ như bán lẻ, phân phối, dịch vụ tài chính…

 

Việt Nam cũng cần cải thiện chất lượng giáo dục nếu muốn duy trì sức hấp dẫn với nhà đầu tư trong và ngoài nước.


Nguồn: Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online

Các tin tiếp
Các tin trước